in marathi Why do Hindus worship idols or stones? |हिंदू मूर्ती किंवा दगडांची पूजा का करतात?

हिंदू मूर्ती किंवा दगडांची पूजा का करतात? Why do Hindus worship idols or stones?

भारतात मूर्तीपूजेची प्रथा आर्यपूर्व काळापासून (वैदिक काळापासून) आहे. भगवान श्रीकृष्णाच्या काळात नाग, यक्ष, इंद्र इत्यादींची पूजा केली जात असे. वैदिक कालखंडाचा ऱ्हास आणि नास्तिक धर्माच्या उदयानंतर मूर्तीपूजेची प्रथा वाढली.

आता प्रश्न असा पडतो की हिंदू धर्मातील वेद, उपनिषदे आणि गीतासुद्धा मूर्तीपूजेवर विश्वास ठेवत नाहीत, मग हिंदू मूर्ती किंवा दगडांची पूजा का करतात आणि ही पूजा कशी, का आणि केव्हा प्रचलित झाली?

भारतातील नास्तिक लोक निराकार देव मानत नव्हते. आपल्या पैगंबर, पूर्वज इत्यादींच्या मूर्ती बनवून त्यांची पूजा करू लागले. या नास्तिकांमध्ये जैन, चार्वाक, न्यायवादी वगैरे धर्म होते.

 महावीर स्वामी आणि बुद्धांच्या जाण्यानंतर मूर्तीपूजेची प्रथा वाढली आणि देशभरात हजारो जैन आणि बौद्ध मंदिरे बांधली जाऊ लागली. ज्यामध्ये त्यांनी बुद्ध आणि महावीरांच्या मूर्ती ठेऊन पूजा सुरू केली. हिंदू देखील या मंदिरांना मोठ्या संख्येने भेट देऊ लागले, ज्यामुळे नंतर राम आणि कृष्णाची मंदिरे बांधली गेली आणि अशा प्रकारे मूर्तीवर आधारित मंदिरांचा भारतात विस्तार झाला.

मूर्तीपूजेची बाजू: मूर्तीपूजेचे समर्थक म्हणतात की मूर्तीपूजेमुळे देवापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग सुकर होतो. मूर्तीची पूजा केल्याने मनाची एकाग्रता आणि मन स्थिर होण्यास मदत होते. मूर्तीची मूर्ती म्हणून पूजा करून फुले वगैरे अर्पण केल्याने मनात विश्वास आणि आनंदाची भावना निर्माण होते. या श्रद्धा आणि आनंदामुळेच इच्छा पूर्ण होतात. विश्वास आणि विश्वास हा जीवनातील यशाचा आधार आहे.

 प्राचीन मंदिरे ध्यान किंवा प्रार्थनेसाठी होती. त्या मंदिरांच्या खांबांवर किंवा भिंतींवर मूर्ती जडवलेल्या होत्या. मंदिरांमध्ये पूजा होत नव्हती. खजुराहो, कोणार्क किंवा दक्षिणेकडील प्राचीन मंदिरांची रचना पाहिल्यास ही मंदिरे कोणत्या प्रकारची आहेत हे समजेल. ध्यान किंवा प्रार्थना करणारी संपूर्ण मंडळी संपली की मग अशा मंदिरांमध्ये पूजा करण्याची प्रथा वाढली. उपासनेच्या पद्धतीमुळे मध्ययुगीन कालखंडात अनियंत्रित मंदिरे बांधली गेली. अनियंत्रित कर्मकांडांचा जन्म अनियंत्रित मंदिरांमधून झाला, ज्याला वेद मानले जाऊ शकत नाही.

भारतात सर्वाधिक मूर्ती, मंदिरे आहेत हे निर्विवाद सत्य आहे; पण भारत हा मूर्तिपूजक नाही. ही मंदिरे, शिल्पे अध्यात्मिक देश भारतातील अध्यात्माचे बालवर्ग आहेत.